භාග: කෙටි සටහන්

Grade 9 · Fractions

95%

9 ශ්‍රේණියේ වාර පරීක්ෂණවල ඇතුළත් (40න් 38)

372

පසුගිය පත්‍රවල ලකුණු (ප්‍රශ්න 85)

10 min

ප්‍රශ්න සහිත සම්පූර්ණ පාඩම

🎯 ඉගෙන ගන්නා දේ

භාග හා මිශ්‍ර සංඛ්‍යා එකතු කිරීම හා අඩු කිරීම
කපා හැරීම හා පරස්පර භාවිතයෙන් භාග ගුණ කිරීම හා බෙදීම
'හි' හා නිවැරදි ක්‍රියා පිළිවෙළ භාවිතය
වරහන් හා මිශ්‍ර සංඛ්‍යා සහිත ප්‍රකාශන සුළු කිරීම
'ඉතිරියෙන් කොටසක්' ආශ්‍රිත වචන ගැටලු විසඳීම

අවුරුදු බෝනස් එක බෙදමු

අම්මාට රු. 12 000 ක අවුරුදු බෝනස් එකක් ලැබේ. ඉන් හතරෙන් එකක් අලුත් ඇඳුම්වලට ද, ඉතිරියෙන් තුනෙන් දෙකක් කැවුම්, කොකිස් හා අවුරුදු මේසයට ද යයි; ඉතිරිය ඉතිරි කරයි. ඉතිරි කරන්නේ කීයද? නීති දන්නවා නම් භාගවලින් පේළි හතරකින් උත්තරය ලැබේ.

එකතු කිරීම හා අඩු කිරීම

මුලින් හර සමාන කර, ඉන්පසු ලව පමණක් එකතු හෝ අඩු කරන්න.2/3 + 1/4 = 8/12 + 3/12 = 11/12මිශ්‍ර සංඛ්‍යා විෂම භාග බවට හරවන්න (නැතිනම් පූර්ණ සංඛ්‍යා වෙනම සලකන්න):2 1/2 − 1 2/3 = 5/2 − 5/3 = 15/6 − 10/6 = 5/6

⚠️ ලව හා හර වෙන වෙනම එකතු නොකරන්න

වාර විභාගවල 2/3 + 1/4 ට බහුලවම ලැබෙන වැරදි පිළිතුර 3/7 යි: ලව එකතු කර, හර ද එකතු කර ඇත. පරීක්ෂා කරන්න: 3/7, 2/3 ට වඩා කුඩායි; එබැවින් එය නිවැරදි විය නොහැක. සැමවිටම මුලින් පොදු හරයක් (මෙහි 12) සොයන්න.

ගුණ කිරීම හා බෙදීම

• ගුණ කිරීම: ලවය × ලවය, හරය × හරය. සංඛ්‍යා කුඩාව තබා ගැනීමට මුලින් පොදු සාධක කපා හරින්න.• බෙදීම: දෙවන භාගයේ පරස්පරයෙන් (පෙරළා) ගුණ කරන්න: ÷ 7/15 යනු × 15/7.• ගුණ කිරීමට හෝ බෙදීමට පෙර මිශ්‍ර සංඛ්‍යා විෂම භාග කරන්න: 1 4/5 = 9/5.

'හි' හා ක්‍රියා පිළිවෙළ

'හි' යනු ගුණ කිරීමයි: 8/9 න් 3/4 = 3/4 × 8/9 = 2/3.අනුගමනය කළ යුතු පිළිවෙළ:1. වරහන්2. 'හි'3. බෙදීම හා ගුණ කිරීම4. එකතු කිරීම හා අඩු කිරීමඑබැවින් 4 2/3 − 1 1/4 × 2 2/5 හි × පළමුව, − පසුව කරයි.

✏️ අඩු කිරීමට පෙර ගුණ කරන්න

4 2/3 − 1 1/4 × 2 2/5 සුළු කරන්න.

1මුලින් ගුණ කරන්න: 5/4 × 12/5 = 12/4 = 3
2ඉන්පසු අඩු කරන්න: 4 2/3 − 3 = 1 2/3

✅ 1 2/3

⚠️ වමේ සිට දකුණට යන්න නීතිය නොවේ

බොහෝ සිසුන් මුලින් 4 2/3 − 1 1/4 කර පසුව ගුණ කරන නිසා වැරදි පිළිතුරක් ලැබේ. පටන් ගැනීමට පෙර ×, ÷ හා 'හි' කොටස් රවුම් කර ඒවා මුලින් කරන්න; ඉන්පසු පමණක් එකතු හෝ අඩු කරන්න. වරහන් සැමවිටම සියල්ලටම පළමුව.

✏️ වරහන්, 'හි' හා බෙදීම

(8/9 න් 3/4) ÷ (2/3 − 1/6) සුළු කරන්න.

1පළමු වරහන: 3/4 × 8/9 = 24/36 = 2/3
2දෙවන වරහන: 4/6 − 1/6 = 3/6 = 1/2
3බෙදන්න: 2/3 ÷ 1/2 = 2/3 × 2/1 = 4/3 = 1 1/3

✅ 1 1/3

ඉතිරියෙන් කොටසක්

වචන ගැටලුවල බොහෝ විට 'ඉතිරියෙන් කොටසක්' ලෙස එයි.1. මුළු ප්‍රමාණය 1 ලෙස ගන්න.2. පළමු කොටසෙන් පසු ඉතිරිය = 1 − පළමු කොටස.3. ඊළඟ කොටස = භාගය × ඉතිරිය (ගුණ කරන්න).4. ඉතිරි වන්නේ = 1 − සියලු කොටස්.අවසානයේ පමණක් භාගය රුපියල්, කිලෝග්‍රෑම් හෝ අක්කර බවට හරවන්න.

📌 මතක තබා ගන්න

• + හා −: මුලින් හර සමාන කරන්න; ලව හා හර වෙන වෙනම එකතු නොකරන්න.• × : ලව හා හර ගුණ කරන්න, මුලින් කපා හරින්න. ÷ : පරස්පරයෙන් ගුණ කරන්න.• × හෝ ÷ ට පෙර මිශ්‍ර සංඛ්‍යා විෂම භාග කරන්න.• පිළිවෙළ: වරහන්, 'හි', ÷ හා ×, ඉන්පසු + හා −.• 'ඉතිරියෙන්' යනු භාගය ඉතිරි ප්‍රමාණයෙන් ගුණ කිරීමයි.

🧾 ඉක්මන් පුනරීක්ෂණ පත්‍රිකාව

2 1/3 හි පරස්පරය	3/7 (2 1/3 = 7/3, පෙරළන්න)
'හි' යනු කුමක්ද?	ගුණ කිරීම.
භාගයකින් බෙදීම	එහි පරස්පරයෙන් ගුණ කරන්න: ÷ a/b = × b/a.
ක්‍රියා පිළිවෙළ	වරහන්, 'හි', ÷ ×, ඉන්පසු + −.
2/3 + 1/4	11/12 (පොදු හරය 12)
3 2/5 විෂම භාගයක් ලෙස ලියන්න	17/5 (3 × 5 + 2 = 17)
රු. 900 න් 2/3	රු. 600
මුදලකින් 3/8 ක් රු. 600 නම් මුළු මුදල…	රු. 1600 (600 ÷ 3/8)